مروری بر کتاب شکسپیر و آزادی

کتاب شکسپیر و آزادی نوشتۀاستیون گرین‌بلت اندیشمند، نویسنده و منتقد ادبیات انگلیسی، و از مهمترین و تأثیرگذارترین متخصصان مطالعات رنسانس در اواخر سدۀ بیستم و ابتدای سدۀ بیست و یکم است، او نیز از پایه‌گذاران مکتب نو_تاریخی‌گری‌‌ـــ دیدگاهی پسامدرن و میان‌رشته‌ای‌‌ـــ است. منظور گرینبلت از new-historicism این است که آثار شکسپیر را در بافتار سیاسی دوران خود بررسی می‌کند و هر آنچه یافته را به وضعیت سیاسی موجود در زمان حال تعمیم می‌دهد.

درست همان کاری که شکسپیر در دست‌یازیدن بدان استاد بوده است؛ تعمیم وضعیت سیاسی اعصار گذشته به انگلستان سدۀ شانزدهم. به عنوان نمونه مانند آنچه در ریچارد سوم، هنری ششم یا مکبث و دیگر نمایش‌نامه‌های او می‌بینیم. این کتاب با نگاهی نو به واکاوی پیوند میان خلاقیت ادبی شکسپیر و مفهوم آزادی و اختیار در آثار او پرداخته است. گرینبلت در این کتاب هوشمندانه و با تیزبینی به شرحی مختصر پیرامون چهار موضوعی می‌پردازد که به زعم او آزادی هنری شکسپیر را شکل می‌دهد؛ زیباشناسی، نفی، اقتدار و خودمختاری.

گرینبلت نه به دنبال ارائۀ تصویری آرمانی از آزادی به‌مثابه مفهوم سیاسی یا فلسفی آن است، و نه سعی دارد تا شکسپیر را نماد روشنفکری بداند، که هدف نشان دادن آن است که چگونه در دوران الیزابتی و با وجود محدودیت‌ها شکسپیر توانست با به‌کارگیری تخیل، ایهام و چندلایگی زبان، فضایی برای تفکر و بیانِ آزاد بیآفریند. او همچنین به تأکید فردگرایی می‌پردازد که اساس و شالودۀ آزادی محسوب می‌شود. شکسپیر آشکارا به سرکشی از هنجارها و قوانین رایج جامعه نپرداخته، که با خلق شخصیت‌هایی در نمایش‌نامه‌های خود چنین عصیانگری را صورت داد.

در این کتاب در بررسی مفهوم آزادی و اختیار به بخش‌هایی از نمایش‌نامه و غزلواره‌های این نمایش‌نامه‌نویس بزرگ اشاره شده است که در ترجمه آن به مترجمان برجسته این آثار استناد کرده و در پانوشت کتاب نام هر مترجم را یادآور شده‌ام. مطالعه این اثر از آن روی ارزشمند است که نشان می‌دهد چگونه هنر حتی در دلِ ساختارهای بسته و تاریک می‌تواند نیرویی برای رهایی و بازاندیشی فراهم آورد. ترجمۀ این کتاب تلاشی در جهت انتقال اندیشه‌های نویسنده در عینِ وفاداری به سبک خاص و پیچیدگی‌های مفهومی او است. امید است خوانندگان فرهیخته و اهل نظر نقصان و کوتاهی‌ام را ببخشایند.