کتاب نبرد پارتیان با رومیان در منطقه کرهه

کتاب نبرد پارتیان با رومیان در منطقه کرهه

کرهه منطقه­ ای در جنوب خاوری ترکیه است که به آن حرّان نیز گفته می‌­شود. در گذشته این منطقه بخشی از میان‌رودان باستانی را تشکیل می­‌داده است. نبرد کرهه که این کتاب نام خود را از آن گرفته است در سال 53 پ.م میان ارتش رومی به فرماندهی کراسوس و ارتش شاهنشاهی پارتی به فرماندهی سورنا رخ داد. ارتش رومی متشکل از سواره­‌نظام، سربازان سبک اسلحه و لژیونرها می­‌شدند و هسته نیروهای پارتی را کمانداران اسب‌­سوار و کاتافراکت­‌ها (سواران سنگین‌­اسلحه و زره‌پوش) دربرمی­‌گرفتند.

این نبرد آبروریزی و ناکامی بزرگی برای روم به شمار می­‌رود و ارتش پارتی شکست سختی را بر ارتش رومی وارد می­‌کند، این در حالی بود که نیروهای پارتی حدود 10000 تَن بودند و سربازان رومی بیشتر از 40000 تَن را شامل می­‌شدند. با استناد به منابع کلاسیک- از جمله پلوتارخوس- در این نبرد 20000 تَن از رومیان کشته شدند و 10000 تَن از آنها به اسارت برده می­‌شوند. دلایل پیروزی قاطع پارتیان، یا به تعبیری، شکست فاحش رومیان را تاکتیک­‌ها و شیوه­‌های رزمی پارتیان، از جمله به کارگیری کمان‌داران سوارکار و کاتافراکت­‌ها که سربازان رومی را بسیار شگفت زده کرد، اقلیم نامناسب و خشک و سوزان منطقه کرهه و میان‌رودان که رومیان به چنین محیطی خود نگرفته بودند و نیز اشتباهات و لغزش­‌های تاکتیکی و راهبردی کراسوس برشمرده‌­اند.

البته از فرماندهی و رهبری بسیار خوب سورنا و دلاوری او و نیروهایش نیز نباید چشم پوشید؛ هرچند، پایان کار سورنا بسیار غم بار بود و شاه اشکانی، اُرد دوم که از قدرت و محبوبیت او در میان مردم بیم داشت، دستور کشتن او را صادر کرد. شگفت آن که خود اُرد نیز تقاص کارش را پس داد و توسط پسرش، فرهاد چهارم کشته شد. نویسنده در سراسر این کتاب از شیوه تیراندازی پارتی- که کماندار پارتی در جهت خلاف حرکت اسب بر آن می­‌نشست و به عقب تیراندازی می­‌کرد- و دلاوران ناموَر به کاتافراکت که از سر تا پا زره­پوش بودند، با آب و تاب سخن گفته و از چالاکی، دلاوری و بی­پروایی آنها به وجد آمده است. شاید بتوان نبرد کرهه را مهم­‌ترین نبرد میان رومیان و پارتیان قلمداد کرد و بی­ گمان این جنگ یکی از مهم‌­ترین جنگ­‌ها و رویدادهای نظامی تاریخ ایران باستان به شمار می­‌رود که با پیروزی بی­‌چون و چرای پارتیان به پایان رسید.

البته کتاب فقط به نبرد کرهه نمی­پردازد و بخش عمده­ای از آن به بازسازی­های مدرن و معاصرِ رزم­افزارهای پارتی همچون کمان چهارخم مرکب، کونتوس یا نیزه سربازان، تیر، تیردان و کماندان موسوم به گوریتوس و شیوه­‌های تاکتیکی و رزمی آنها از جمله بازسازی تیراندازی بر پشت اسب، کمانگیری و تیراندازی پارتی پرداخته است. همچنین، شواهد باستان­شناختی مرتبط با ابزارهای رزمی، محوطه­‌ها و سایت­‌های باستانی نزدیک به محل نبرد کرهه در این پژوهش چشمگیر و ملموس است. این شواهد در بازسازی فرهنگ مردمانی که در قلمرو امپراتوری­‌های رومی و اشکانی بودند، بسیار راه‌گشا هستند و آگاهی­‌هایی درباره پوشاک و جامه رزم، سلاح­‌ها، تجهیزات و سازوبرگ جنگی، دژها و استحکامات، باورهای دینی و نقش خدایان در جامعه، سکه­‌ها و نقش آنها در تبلیغات و گسترش ایدئولوژی حکومتی و غیره در اختیار قرار می­‌دهند.

یکی از نکات شایان توجه کتاب تمرکز بر خاستگاه پارتیان است. پارتیان به مثابۀ مردمانی که دارای خاستگاه کوچگری بوده‌­اند و از استپ اوراسیا برخاسته‌­اند، بسیار سرسخت و مقاوم بار آمده بودند و میان آنها و اسب پیوندی ناگسستنی وجود داشت و شاید همین امر هم یکی از دلایل پیروزی چشمگیر آنها بر رومیان بوده است. از دیگر نکات حائز اهمیت کتاب که نگارنده با موشکافی به آن پرداخته است، توجه به روحیات، صفات، خصلت­‌ها، عادات و نوع رفتار قهرمانان و شخصیت­‌های اصلی کتاب، به ویژه کراسوس و مارکوس آنتونیوس و حتی سیسرو، سخنور نامدار رومی است. کراسوس به خاطر طمع، انباشت ثروت و فریبکاری و مارکوس آنتونیوس به دلیل شهوترانی و می‌گساری و باده­‌نوشی افراطی، نکوهش و سرزنش شده‌­اند. در این کتاب، آگاهی­‌های اندک، اما ارزشمندی درباره شخصیت و فرماندهی سورنا، قهرمان نبرد کرهه در اختیار قرار داده شده است.