قفس آهنین

فوکو آغازگر انکار واقعیت پیشرفت فکری یا اخلاقی در تاریخ نبود (انجام همین کار برای فناوری دشوارتر بود – اما اما این بحث دیگری بود که چندان در کانون دغدغه‌های فوکو قرار نداشت). با این همه، او بود که آن را کامل‌تر و مبسوط‌تر از پیشینیان خود توسعه داد.

قفس

این اندیشه که کل بشریت به‌سمت نسخه بسیار بهتر و رضایت‌بخش‌تر از زمان حال می‌رود، در بین روشنفکران جهان، کمونیست‌ها و بورژواهای بین اواسط دهه ۱۹۴۰ و ۱۹۷۰ پذیرفته شده بود – ای. اچ. کار آن را در متن کلاسیک خود مورد تمجید قرار داده بود. اگر فوکو روندی هم در تحول تاریخی می‌دید، برعکس، روند تباهی و سوژگی فزاینده افراد در برابر نیروهای غیرشخصی بود (اگرچه او پیچیدگی خاص خود را درباره این موضوع داشت).

در راستای انجام این کار، او اندیشه‌هایی را اخذ کرد که به ماکس وبر و از طریق او به مکتب فرانکفورت مارکسیست‌های هگلی برمی‌گشت – و آن‌ها را بسیار بسط داد. آن‌چه فوکو قصد انجام آن داشت، ردیابی تاریخی سیر تکامل نمونه‌های خاص «قفس آهنین» وبر، به‌ویژه «نهادهای تام» مانند زندان یا بیمارستان روانی (یا بهتر بگوییم گفتمان‌های پیرامون آن‌ها)، و علاوه بر این، نهادها و ایدئولوژی‌های روابط جنسی بود. با این کار به مفهوم مرکزی در متافیزیک متاخر فوکو، یعنی اعمال قدرت می‌رسیم، که او آن را فراگیر و همه‌جا حاضر و بنیان هم دانش و هم روابط انسانی تلقی می‌کند.

هدف او دانش‌های اجتماعی قرن نوزدهم و بیستم و به‌ویژه دانش‌های مرتبط با مدیریت انسان‌ها بود. می‌توان گفت نمونه‌ الگومند روابط اجتماعی، گوش دادن به اعتراف کشیش است که دانش کسب‌شده را با اعمال قدرتی ترکیب می‌کند که در این مورد به‌سختی قابل تشخیص هستند. به عقیده فوکو، آن‌چه دوران مدرن انجام داده است، نهادینه‌سازی و توسعه علمی این شکل از کنترل بدوی به ابعاد هیولایی است.

مستقیم‌ترین و خالص‌ترین نوع اعمال قدرت این است که بدون محدودیت به شخص دیگری صدمه وارد کنید، یا به‌طور معمول‌تر، آن‌ها را تابع دستورات خود قرار دهید تا در صورت عدم همنوایی، از هر نوع درد رنج ببرند. چنین شرایطی به‌ویژه در «نهادهای تام» جریان دارد که در آن افراد تابع، عمدتاً و اغلب کاملا، از خروج منع می‌شوند و زندگی‌های‌شان مشمول مقررات سخت‌گیرانه است – یتیم‌خانه‌ها، نهادهای روانی، واحدهای نظامی و به‌ویژه زندان‌ها که یکی از کارکردهای آن در واقع مجازات است – اما فوکو اساساً به این شکل خشن و آشکار قدرت توجه ندارد.

در این زمینه: پست مدرنیسم چیست

برگرفته از کتاب پست مدرنیسم و تاریخ