معنای نظام سیاسی

هر جامعه‌ای باید نظام سیاسی داشته باشد تا رویه‌های مشخصی برای تخصیص منابع ارزشمند ایجاد و حفظ نماید. در جوامع بزرگ پیچیده، باید تصمیمات زیادی درباره کارکردهای و مسئولیت‌های شهروندان و نیز درباره حقوق و امتیازات گرفته شود. اگر قرار است جامعه منظم باشد، مردم باید از قوانین وضع‌شده اطاعت کنند. نهاد سیاسی قوانین را تعیین و اجرا می‌کند و به مجازات کسانی می‌پردازد که از آن‌ قوانین سرپیچی می‌کنند. هرقدر جوامع ثروتمندتر و پیچیده‌تر شوند نظام‌های سیاسی توسعه‌یافته و قدرتمندتر می‌شوند.

نظام سیاسی

«نظام» یک کل یکپارچه از بخش‌های مختلف است. «نظام اجتماعی» مجموعه‌ای از واحدهای کارکردپذیر یکپارچه است که هر واحد بر اساس نقش محول­شده به آن عمل می‌کند. «نظام سیاسی» مجموعه‌ نهادهای سیاسی (مثل دولت)، انجمن‌ها (مثل احزاب سیاسی) و سازمان‌هایی است که بر اساس هنجارها و اهداف تعیین‌شده (مانند حفظ نظم داخلی، تنظیم روابط خارجی و تأمین امنیت در برابر نیروهای خارجی) ایفای نقش‌ می‌کنند. نظام سیاسی «مجموعه‌ نهادها و انجمن‌های سیاسی است که از طریق قدرت به اداره جامعه می‌پردازند، جامعه را وادار به همنوایی با نظام اقتدار موجود می‌کنند و بر اساس برخی اصول و رویه‌ها کار می‌کنند».

آلموند و کلمن (۱۹۵۹) نظام سیاسی را به‌عنوان «نظامی که کارکردهای سیاسی در جامعه انجام می‌دهد» تعریف کرده‌اند. ماکس وبر آن را سازمانی تعریف کرده است که «با موفقیت مدعی انحصار کاربرد مشروع زور فیزیکی در یک قلمرو معین، یعنی دولت، است». آیزنشتات نظام سیاسی را چنین تعریف کرده است: «سازمان یک جامعه سرزمینی که انحصار مشروع بر کاربرد و تنظیم مجاز زور در جامعه دارد».

به‌گفته گابریل آلموند، دانشمند مشهور علوم سیاسی، «نظام سیاسی، آن نظامی از تعاملات است که در همه جوامع مستقل یافت می‌شود و کارکردهای ادغام و انطباق را از طریق اجبار فیزیکی مشروع انجام می‌دهد». فرهنگ مختصر جامعه‌شناسی آکسفورد (۱۹۹۴) نظام سیاسی را چنین تعریف می‌کند: «نظامی از هر الگوی پایدار روابط انسانی که تا حد زیادی شامل قدرت، حکومت و اقتدار است». مجموعه‌ نهادهای سیاسی (مثل دولت)، انجمن‌ها (مثل احزاب سیاسی) و سازمان‌هایی است که بر اساس مجموعه‌ای از هنجارها و اهداف (مانند حفظ نظم داخلی، تنظیم روابط خارجی و غیره) دست به ایفای نقش‌ می‌زنند. از نظر جامعه‌شناسی، اصطلاح «نظام سیاسی» به نهاد اجتماعی اشاره دارد که برای اجرا و دستیابی به اهداف سیاسی یک جامعه یا اجتماع به مجموعه‌ مشخصی از رویه‌ها متکی است.

در این زمینه: علم سیاست و تاریخ

برگرفته از کتاب مبانی علم سیاست