آیا فعالیت سیاسی او فاجعه‌بار بود؟

با حضور ماکس وبر در جایگاه رهبری، امکان شکل‌گیری یک سیاست صریح و آشکار وجود داشت. در این صورت مردم آلمان با دو گزینه مواجه بودند: یا از فریب دادنِ خودشان دربارهٔ آنچه برای ملت ضروری بود دست بردارند، برای حقیقت به پا خیزند و در راستای عمل‌کردن بر طبق آن شهامت داشته باشند، یا اینکه اصرار داشته باشند که چشم‌هایشان را بر روی واقعیت ببندند و خودشان را نابود کنند.

فعالیت سیاسی ماکس وبر

اگر ماکس وبر چنین جایگاهی داشت، قبل از جنگ به گونه‌ای می‌شد که بورژوازی و کارگران از جانب یک رهبر سیاسی قابل‌اعتماد با «سیستم» مبارزه می‌کردند و به منظور یافتن پارلمانی قدرتمند بر نظام سلطنتی محدودیت‌هایی اعمال می‌کردند. اگر چنین جنبشی تحقق می‌یافت، ممکن بود ماکس وبر خیلی زود خود را در زندان ببیند. بیماری او مانع تحقق این امکان شد.

او در طول جنگ حقیقت را به مردم می‌گفت و از آنها می‌خواست که خود را با آنچه دست­یافتنی بود قانع سازند. این احتمال وجود دارد که اگر ماکس وبر خودش تلاش زیادی برای رسیدن به رهبری به خرج می‌داد به‌سرعت کنار گذاشته می‌شد. اما این دورهٔ انقلاب بود که سرشت راستین ماکس وبر را نشان داد.

اینها اتفاقاتی بدون پیامد، و در نتیجه بدون اثر تاریخی بودند؛ اما برای کسانی که در آن زمان درگیر این اتفاقات بودند، این اتفاقات حتی در جزئیات فرعی‌‌شان دارای قدرت انقلاب سمبولیک بودند. اجازه دهید دو مثال بزنم:در جلسه‌ای همگانی در روز شورای کارگری و سربازی که تعداد زیادی از کارگران حضور داشتند، ماکس وبر، توهمات سوسیالیست‌ها را بیان کرد، آنچه را که ممکن بود و آنچه را که ممکن نبود تبیین کرد، وقایع حقیقی را ارائه داد و خیالات واهی پرولتاریا را که معتقد بودند واقعاً ‌به قدرت دست می‌یابند با سنگدلی ویران کرد.

ماکس وبر همان‌اندازه که تمایل به چاپلوسی توده‌ها نداشت تمایل به چاپلوسی سلطنت هم نداشت. سخنرانی او آرام، دقیق، و تا حد زیادی قوی بود، و خود او چنان تحت تأثیر روح حاکم بر جلسه قرار گرفته بود که باور کرده بود که پس از وقفه‌های طوفانی، سرانجام تمام حضار تسلیم «چهرهٔ» واقعی یک مرد صادق شده‌اند. برای یک لحظه به نظر می‌رسید که او موفق شده این افراد را با خود همراه کند. اما این یک خیال خام بود. این همراهی فقط برای یک لحظه بود؛ زیرا در درازمدت توده‌ها با انگیزه‌های خام‌تری هدایت می‌شوند نه با آن چیزی که هر چند وقت یک‌بار، برای لحظه‌ای گذرا، بر فاهمهٔ آنها می‌تابد.

در این زمینه: ماکس وبر ملی گرا

برگرفته از کتاب ماکس وبر سیاستمدار، فیلسوف و دانشمند