شبکه های قدرت

مان در منابع قدرت اجتماعی بر توسعه در چارچوب قدرت اجتماعی و پیکربندی‌های قدرت تمرکز می‌کند و به رد مفاهیم یکپارچه متعارف از نظام اجتماعی به‌مثابه یک کلیت مشخص و مرزمند می‌پردازد. در عوض، او مدل نظری ترسیم می‌کند که ذیل آن واقعیت اجتماعی به‌مثابه مجموعه شبکه‌های همپوشان و متقاطع روابطی ظاهر می‌شود که عنصر اساسی آن‌ها کنترل است.

قدرت

در این دیدگاه، جامعه اصولاً به‌عنوان مجموعه چندگانه و سازمان‌یافته شبکه‌های قدرت متقاطع ظاهر می‌شود، آن‌گاه قدرت به‌عنوان توانایی ترکیب افراد و فضا در یک سازمان معین مسلط برای دستیابی به اهداف تعریف‌شده شناخته می‌شود؛ بخشی از این [قدرت] توانایی دسترسی به منابع و شناخت نحوه کنترل آن‌هاست. این تصور از قدرت ممکن است دارای ویژگی گستره، شدت، اقتدارمندی و انتشار باشد.

مان از مفهوم «قدرت اجتماعی» استفاده می‌کند که به ادعای او از چهار منبع اساسی ناشی می‌شود و در قالب مدل IEMP خلاصه شدند: قدرت ایدئولوژیک، اقتصادی، نظامی و سیاسی به‌عقیده مان، در دوره‌های مختلف تاریخی و در مکان‌های متفاوت با ترکیب‌های گوناگونی از این انواع خاص قدرت مواجه می‌شویم. قدرت سیاسی و نظامی به‌نوبه خود می‌تواند ذیل مفهوم قدرت ژئوپلیتیک قرار گیرد. به این ترتیب، مان به بررسی توسعه قدرت اجتماعی از زمان بین‌النهرین (یعنی 5000 قبل از میلاد) تا دوره مدرن می‌پردازد و ترکیب‌های مختلفی از انواع متمایز قدرت را در زمینه‌های مختلف تاریخی رونمایی می‌کند.

به‌گفته مان، دو نوع پیکربندی قدرت در طول تاریخ تکرار شده است. یکی امپراتوری‌های تحت سلطه قدرت نظامی یا امپراتوری‌های سلطه است. دومی تمدن‌های دارای بازیگران چندگانه قدرت (تمدن‌های چند کنشگر قدرت) که نه تنها در حوزه‌های نظامی و سیاسی، بلکه در حوزه‌های اقتصادی و ایدئولوژیک هم عمل می‌کنند در حالی که امپراتوری‌های مبتنی بر قدرت نظامی تمایل به فروپاشی و تمرکززدایی داشتند، تمدن‌های دارای بازیگران چندگانه قدرت به‌سمت تمرکز بیشتر تکامل یافتند.

از نظر مان، تحت تأثیر شرایط چندگانه تاریخی شاهد تغییر تدریجی در مرکز قدرت از بین النهرین و مصر به‌سمت شمال غربی از یونان و روم به اروپای غربی هستیم که در قرن 18 با چهار نظم نهادی پیوند تنگاتنگی پیدا کرد: اقتصاد سرمایه‌دارانه، صنعت‌گرایی، دولت ملی، و تمدن چندملیتی، ژئوپلیتیکی، دیپلماتیک، که به‌لطف آن‌ها نوعی تمدن چند کنشگر قدرت توسعه یافت.

در این زمینه: ملی گرایی و فرهنگ عالی

برگرفته از کتاب چشم انداز جامعه شناسی تاریخی