انسان ماشینی

انسان ماشینی، نه شخصیت ویران‌‌شهری/دیستوپیایی غیرانسانی‌سازی رایج در داستان‌های علمی تخیلی است و نه وعده آرمان‌شهری بهبود و کمال انسانی که در فراانسان‌گرایی ترویج شده است.

انسان

بلکه، یک شخصیت پساانسانی ناشی از وانوسازی انسان است. این تلاش یک تمرین نظری صرف برای تأملی برج‌عاجی نیست؛ بلکه پیامدهای بسیار واقعی و عملی دارد. علی‌رغم آن‌چه که ممکن است در ابتدا فکر کنیم، اصطلاح «انسان» یک اندیشه افلاطونی ابدی، جهان‌شمول و تغییرناپذیر افلاطونی نیست.

در واقع این بحث ‌که چه کسی انسان است و چه کسی نیست در معرض مجادلات ایدئولوژیک و فشارهای اجتماعی قرار گرفته شده است. معیارهای عضویت در باشگاه در زمان‌های مختلف به‌نحوی تعریف شده‌اند که نه تنها باعث به‌حاشیه‌رانی دیگران – بربرها، زنان، یهودیان، رنگین‌پوستان، اجتماعات بومی و غیره – می‌شود، بلکه طرد آن‌ها را نیز توجیه می‌کند. این «مقیاس متغیر انسانیت» مفهومی متافیزیکی از انسان پدید می‌آورد که ناسازگار، نامعقول و دمدمی مزاج است.

دقیقاً به‌همین دلیل است که هاراوی از انسان ماشینی به‌مثابه شخصیتی کفرآمیز و هیولایی سخن می‌گوید که می‌تواند در منطق و میراث این اشکال خشونت آمیز طرد، به‌حاشیه‌رانی و سلطه دخالت کند و حتی از مشارکت در آن اجتناب ورزد. چنان‌که هاراوی توصیه می‌کند، «شاید ما بتوانیم از هم‌آمیزی خود با حیوانات و ماشین‌ها یاد بگیریم که چگونه انسان، مظهر کلام/لوگوس غربی، نباشیم». انسان ماشینی نه مخالف و نه توصیف انسان است، بلکه راهی برای اندیشیدن خارج از چارچوب سنت فالوگوسنتریستی انسان‌محوری فراهم می‌کند.

به این ترتیب، انسان ماشینی نه مخالف انسان است و نه توصیف آن، بلکه راهی برای اندیشیدن خارج از چارچوب سنت فالوگوسنتریستی انسان‌محوری فراهم می‌کند که یک اندیشه عینی طبیعی نیست، بلکه ایدئولوژی مروّج و حافظ منافع و منابع خاصی است. در نتیجه، این سوژه فراانسانی، همان‌طور که ان. کاتلین هایلز به توصیف دقیق آن می‌پردازد، «در واقع به‌معنای پایان انسان نیست.

بلکه، نشانه پایان برداشت معینی از انسان است، برداشتی که ممکن است در بهترین حالت برای آن بخش از بشریت به‌کار رفته باشد که از ثروت، قدرت و اوقات فراغت لازم برای مفهوم‌سازی خود به‌مثابه موجوداتی خودمختاری بهره‌مند هستند که اراده خود را از طریق عاملیت و انتخاب فردی اعمال می‌کنند». در وانوسازی انسان و ایدئولوژی انسان‌مداری، انسان ماشینی با مواجهه و پذیرش مسئولیت در قبال دیگران پیشتر به‌حاشیه رانده شده‌ و سایر اشکال دیگربودگی، راهی برای اندیشیدن متفاوت مهیا می‌کند.

در این زمینه: وانوسازی چیست

برگرفته از کتاب وانوسازی