تاریخ فلسفه روشنگری انگلستان

تاریخ فلسفه روشنگری انگلستان اغلب به عنوان تاریخ معرفت شناسی و همچنین تاریخ تجربه‌گرایی از لاک تا بارکلی و هیوم توصیف می‌شود. با این حال چنین توصیفی که به طور کلی از شناخت مدرن و همچنین از دیدگاه فلسفه علم صورت می‌پذیرد، این واقعیت را که نظریه‌های معرفت شناسی صرفاً بخش کوچکی از بحث‌های فلسفی آن زمان را تشکیل می‌دادند و همچنین اینکه انگیزه نظریه‌های مربوطه بی‌اندازه متفاوت بودند را مسکوت می‌گذارد.

روشنگری انگلستان

معنای پژوهش‌ها و آزمایش‌های چنین فلسفه‌ای در مورد قوه فاهمه انسانی و سرشت انسانی تنها از اهداف کم و بیش اعلام شده آنها، نتیجه گیری می‌شود: مبارزه با جزم اندیشی نزد جان لاک و مبارزه با آزاد اندیشی نزد جرج بارکلی. در عوض دیوید هیوم با دیدی انتقادی- تردید آمیز به لاک و بارکلی، به اصطلاح به روشنگری و ضد روشنگری می‌نگرد. در واقع هیوم با شک و تردید خود به همه شناخت‌های مطمئن، یکی از شرایط اصلی روشنگری را متزلزل می‌سازد.

دیوید هیوم در فلسفه اخلاق ادامه دهنده مسیر تحلیل روانشناختیِ آنتونی اشلی کوپر و حامیانش است، با این وجود وی در اینجا نیز از شک اندیشی واضحی برخوردار است. از نظر او اخلاق مبتنی بر عقل نیست، عقل خود وابسته به تمایلات و اشتیاق و تنها احساساتی متعادل است و آزادی توهمی صرف است. انسان با این وجود با کمک تأمل خود می‌تواند تشخیص دهد که با مهار خود شیفتگی اش، یعنی از طریق فضائل، بیش از توسل به خشونت به کامیابی می‌رسد؛ بنابراین اساس اخلاق شناخت منفعت حقیقی خویشتن است.  

با این همه دیوید هیوم از این فایده‌گرایی نیز با فرض وجود محرک‌های ایثارگرانه و ناخود پرستانه فراتر می‌رود. درون ما نوعی احساس طبیعی برای امری نیک و امری مفید وجود دارد، یک نظر مساعد نسبت به انسان‌های دیگر که به صورت طبیعی ما را به فضلیت ترغیب می‌کند. مکتب اسکاتلندی که حال اهمیت بیشتری پیدا کرده است، به بحث در مورد این روانشناسی اخلاق که به نوبه خود به سمت اثبات‌گرایی فلسفه اخلاق گرایش دارد، ادامه می‌دهد. 

سهم دیوید هیوم در فلسفه مذهب برای همعصران وی نیز حائز اهمیت بود. در ابتدا وی در اثری با عنوان «مکالماتی درباره دین طبیعی» (اثری که دیوید هیوم جرأت انتشار آن را نداشت و سه سال بعد از مرگ وی به چاپ رسید) با تردید فراوان دربارۀ مسئله وجودِ مطرح شده توسط دادار باوری و شناخت یک خدای شخصی به بحث می‌پردازد. اما سپس هیوم در اثری دیگر با عنوان «تاریخ طبیعی دین» مذهب را به عنوان امری تاریخی و آن هم در معنای به اصطلاح تاریخ طبیعی، لحاظ می‌کند.

فلسفۀ دیوید هیوم بحث‌های بسیار گسترده‌ای را به ویژه در زادگاهش اسکاتلند ایجاد کرد. فلسفۀ هیوم شاید به مهمترین نقطه شروع برای روشنگری متأخر انگلیسی و به طور دقیق تر اسکاتلندی بدل می‌گردد، که در دانشگاه ادینبرا متمرکز شده بود و بر خلاف روشنگری پیشین در انگلستان از ویژگی آکادمیک بسیار بیشتری برخوردار بود.

با این وجود روشنگری متأخر اسکاتلندی در موقعیت آغازین خود به نوعی گیر کرده و بنابراین بر ضد متافیزیکی و روانشناختی بودن تأکید دارد؛ در این نوع روشنگری به ویژه از لحاظ نظری به مفاهیم عقل سلیم و حس اخلاقی پرداخته می‌شود. آدام اسمیت دوست و مهمترین حامی هیوم و توماس رید اصلی ترین مخالف وی به شمار می‌رفتند.

در این زمینه: روشنگری در آمریکا

برگرفته از کتاب عصر روشنگری