کتاب فیلسوفان سکولار

مذهب نه تنها از مفهوم معمولی شایستگی و لیاقت انسان حمایت نمی‏کند بلکه آن را واژگون می‏سازد. این کار را با هدایت دعا و پرستش و تقلای آنان و تقلیدشان به سوی معیاری که زیر بهترین معیارهای انسانی است انجام می‏دهد، زیرا معیارهای مذهب در کتاب‏های آسمانی در دوره تاریک‏اندیشی، شرعی شده است.

مذهب و شایستگی انسان

درک تیره انسان آنها را وادار می‏سازد که به خدا «خط‏کش رفتار و کردار که در انسان‏ها بسیار سرزنش می‏شود» نسبت بدهند و آنها باید «در عبادت‏های خود تظاهر به ستایش و تحسین آن رفتار کنند».

آنها اگر اینگونه رفتارها را در جامعه ببینند باید آن را محکوم کنند. این به متعصب شدن مؤمنین واقعی کمک می‏کند، «زیرا توجه دائم به مصلحت بسیار مهم رستگاری ابدی مستعد خاموش کردن عواطف سودمند است و خودپسندی و خودپرستی تنگ و منقبض ایجاد می‏کند. در فرد روشنفکرتر که معیارهایش به‏وسیله مذهب پشتیبانی و رسمیت نمی‏یابد، اگر بخواهد دچار دردسر نشود، دورویی ایجاد می‏کند. این انتقاد عمده هیوم از مذهب عامه است؛ یک سرزنش اخلاقی تا تئوری. مذهب عام گذشته از این‌که بی‏ضرر است و ابزار مناسبی نیز برای کنترل توده نادان دارد، معیارهای اخلاقی اشتباه القا می‏کند.

مذهب عامه بر تقلید کورکورانه از مناسک تأکید می‏کند و ذهن مردمان را از احساسات همدردی طبیعی و نوع‏دوستی دور می‏کند، احساساتی که به‏وسیله چیزهای مرموز و تهدید کننده از حالت طبیعی خارج شده‏اند. بنابراین مانند معاصر خود گیبون، هیوم اعتقاد داشت که مذهب یک بدشانسی در تاریخ آدمیان بوده است که پیشرفت اخلاقی و روشنفکری را به تأخیر انداخته و هم اکنون نیز به تأخیر می‏اندازد. بنابراین حکیمی که در چنین محیط ابلهانه فاسد محاصره شده است به شرط این‌که خود را از عداوت و آزار آنها دور بدارد توجهی به مباحثه الهیاتی نمی‏کند.

خلایی که با ترک اطمینان مذهبی در او ایجاد می‏شود با تفکر خونسرد درباره جهان و حماقت انسان پُر می‏شود. او مانند خدایان اپیکوری از نزاع‏های خشمگین کنار می‏کشد: تنها نتیجه موشکافی و بررسی موضوع مذهب، شک، عدم اطمینان و تعلیق قضاوت است. ولی اگر ما زاویه دید خود را باز نکنیم و با مقابله خرافات نزاع آنها را متوقف نکنیم و خودمان هنگام این ستیزه و مشاجره به محل آرام ولی مبهم فلسفه عزلت نجوئیم، بر اثر ضعف و سستی خرد انسان و همچنین غیر قابل مقاومت بودن مذهب حتی این شک سنجیده شده نمی‏تواند پابرجا بماند.

در این زمینه: کلمه سکولار و فیلسوف

برگرفته از کتاب فیلسوفان سکولار