آیشمن در اورشلیم

آیشمن که در پایان جنگ جهانی دوم موفق به فرار از آلمان شده بود، در سال 1960 توسط سرویس اطلاعات مخفی اسرائیل در آرژانتین ردیابی و در یک عملیات مخفیانه به اسرائیل برده شد تا در آنجا به جرم جنایت علیه ملت یهود و جنایت علیه بشریت محاکمه شود.

آیشمن

در بهار سال 1961 هانا آرنت به اسرائیل سفر کرد تا از آنجا برای مجله «نیویورکر» در خصوص روند دادگاه، گزارش تهیه نماید. هانا آرنت پیش از شروع فرآیند دادرسی آیشمن در نامه‌نگاری با کارل یاسپرس این پرسش را مطرح کرده بود که آیا محاکمه آیشمن در یک دادگاه اسرائیلی منطقی است؟

هر چه باشد «هم فرد و شرایط جرم و همچنین فرآیند دادگاه خود به صورت طبیعی مشکلاتی را به میان می‌آورند […] که از آنچه در اورشلیم مطرح می‌شود، فراتر خواهند بود». هانا آرنت همچنین از پذیرش ترجمه اصطلاح آلمانی « «جنایت علیه بشریت» خودداری نمود، اصطلاحی که وی از آن به عنوان «خُرد نماییِ قرن» نام می‌برد.

بر خلاف کارل یاسپرس که پیشنهاد داد آیشمن در دادگاهی بین‌المللی محاکمه شود، هانا آرنت اصرار داشت که محاکمه وی می‌بایست در اسرائیل صورت پذیرد. با این حال هانا آرنت در مورد خط مشی دادگاه برای چگونگی اعلام جرم تردید داشت و بر شدت چنین تردیدی در طی نخستین روزهای فرآیند محاکمه افزوده شد.

به ویژه وی احساس چندان خوشایندی نسبت به جیدون هاوزنر دادستان کل نداشت، فردی که در سخنرانی افتتاحیه خود کمتر به موضوع جنایات آدولف آیشمن و بیشتر به تاریخ یهودستیزی در دو هزار سال گذشته پرداخت و به این ترتیب محاکمه دچار مکان یابیِ تاریخیِ کاملاً اشتباهی گشت. دادستان کل به جای محاکمه متهم و موضوع اتهام به بررسی انتقادیِ یک تاریخ پرداخت، تاریخی که از نظر هانا آرنت، آیشمن صرفاً تا حد اندکی مسئول سیر پیشرفت آن بوده است.

در واقع دادستان کل و دولت اسرائیل به رهبری داوید بن گوریان در نظر داشتند از دادگاه آدولف آیشمن به عنوان فرصتی برای جلب توجه افکار عمومی جهانیان به هلوکاست بهره برند، و به همین دلیل هانا آرنت به صورت طعنه آمیزی آن را به یک «دادگاه نمایشی» تشبیه کرد.

هانا آرنت علاوه بر روند محاکمه به برخی موارد دیگر نیز اشاره کرد که سبب گردید دادگاه وجهه چندان موجهی نداشته باشد. وی از کیفیت ترجمه هم‌زمان که بیشتر شبیه به «یک سری جملات بی ربط، غیر قابل فهم و اغلب مضحک آلمانی» بود و همچنین از انتخاب شاهدان انتقاد کرد، شاهدانی که بیشتر اهل لهستان و لتونی (مناطقی که آیشمن مسئولیتی در آنجا بر عهده نداشت) بودند.

وی همچنین نسبت به عدم توانایی دادستان در تمایز بین خاطرات «واقعی» و خاطرات تغییر پیدا کرده و تصنعی و همچنین علاقه و ترجیح دادگاه به شاهدان سرشناس انتقاد داشت، شاهدانی که «پیش از این تجربیات خود را به رشته تحریر درآورده بودند و حال صرفاً آنچه را که چاپ شده بود را تصدیق می‌کردند».

هانا آرنت همچنین از دادستان کل، هاوزنر به دلیل عادت وی در برگزاری کنفرانس‌های مطبوعاتی در حین فرآیند دادرسی انتقاد کرد و در نهایت نخست وزیر بن گوریان را نیز به دلیل تلقی وی از عدالت به عنوان «موضوعی انتزاعی» و سوء استفاده از آن در مسیر اهداف سیاسی خود، مورد انتقاد قرار داد.

در این زمینه: گزارشی از ابتذال شر

برگرفته از کتاب درآمدی بر هانا آرنت فیلسوف آزادی